Artikel Sûnenz & de Federatie voor Gezondheid
21 april 2022 

Artikel Sûnenz & de Federatie voor Gezondheid


"Samen tussen de zorglinies voetballen"


De zorg verandert. Sûnenz en de Federatie voor Gezondheid gaan elkaar daarom versterken in de beweging van nazorg naar voorzorg. Want waar het kantelpunt lijkt te zijn bereikt en het denken langzaam verschuift van zorg en ziekte naar preventie en gezondheid, wacht nu de grote vraag: hoe? Door samen op te trekken –“tussen de lokale en landelijke zorglinies te voetballen”– willen de samenwerkende netwerken er voor zorgen dat op die cruciale vraag snel een antwoord wordt geformuleerd.

Simone Meertens, Michel Dijkman en Thomas Plochg zijn het flink met elkaar eens tijdens het driegesprek dat ze via een beeldverbinding voeren. Misschien wel té veel, stellen ze gezamenlijk vast. Maar gelukkig verschillen de beide netwerken zodanig van elkaar dat ze elkaar aanvullen in plaats van samen meer van hetzelfde te zijn. Want waar de Federatie zich richt op breed landelijk beleid en de maatschappelijke lobby om verandering teweeg te brengen, is Sûnenz in de eigen regio in Friesland gewoon begonnen die verandering alvast vorm te geven.

Op zoek naar een nieuw evenwicht
“Net als de natuur is gezondheid een ecosysteem waarin alles met alles te maken heeft”, zegt Plochg. Plochg is de bestuurder van de Federatie voor Gezondheid, een landelijke netwerkorganisatie met ruim 80 leden en een bestaansgeschiedenis van dik 20 jaar. En hij heeft een duidelijke missie: van nazorg naar voorzorg. Oftewel: een weg vinden uit het huidige systeem, waarin we oplossingen bedenken voor zelf gecreëerde problemen. Wat dan wel? “Een nieuw evenwicht, waarin meer ruimte is voor preventie en aandacht voor gezondheid in de samenleving. Want als je doorgaat op de oude voet,” stelt Plochg, “dan los je het duurzaamheidsprobleem niet op. Dat geldt in de maatschappij, waar consumentisme vaak nog hoogtij viert, maar het geldt evenzeer voor de zorg. We leven chronisch ongezond en moeten een beweging maken naar een andere manier van denken. Dat is ons al sinds 2012 duidelijk toen Herman Wijffels het huidige systeem failliet verklaarde.”

Van burger tot professional
Niet geheel toevallig was 2012 ook het jaar waarin ZuidOostZorg, samen met een aantal andere partners, het platform Sûnenz oprichtte. Het roer moest om, besloot ZuidOostZorg al in 2009; mensen moesten langer thuis blijven wonen en om dat te kunnen blijven doen was het nodig dat ze geholpen werden gezond en zelfstandig te blijven. Sûnenz, in eerste instantie ook een anderhalvelijnscentrum waarbij huisartsen werden ondersteund in hun zorg voor thuiswonende ouderen, werd het vehikel om dat te ondersteunen: een platform waarop partijen uit de regio, van burgers tot professionals, samen werken aan gezondheid. Van zorgen voor, naar zorgen dat. Van zorg, naar gezondheid. Ook niet geheel toevallig: Sûnenz is, met een kleine knipoog, letterlijk het Friese woord voor gezondheid.

Er is een kantelpunt bereikt
“Ik merk dat we met Sûnenz op een kantelpunt zijn aangekomen”, zegt Dijkman, die programmamanager is bij Sûnenz. “De luiken gaan open, ook gemeenten kijken meer om zich heen, naar andere partijen zoals sportbedrijven, buurtsportcoaches en verenigingen. Het is niet meer alleen het ziekenhuis en de WMO-voorziening, er wordt breder gekeken naar wat het betekent om een gezonde samenleving te hebben en naar de vraag welke innovaties daar dan bij passen.” Als regionale netwerkorganisatie heeft ook Sûnenz inmiddels ruim 80 partners, die ieder dagelijks invulling geven aan de slogan ‘Samen werken aan gezondheid’.

Investeren en proberen
“Vanuit Sûnenz brengen we verbindingen aan en stimuleren we nieuwe initiatieven. Daar investeren we in, omdat we er in geloven dat we daarmee in de toekomst een enorm rendement ontvangen. Op het gebied van gezondheid, wel te verstaan.” ‘Put your money where your mouth is’ had daarbij ook het credo van Sûnenz en ZuidOostZorg kunnen zijn; ondanks het feit dat er (nog!) geen verdienmodel achter preventie hangt zijn ze het gewoon gaan doen en gaan onderzoeken wat er wel en niet werkt. “Dat is nou juist wat ik zo interessant vind aan Sûnenz”, zegt Plochg, “Dat jullie vanuit dat netwerk gewoon dingen in gang zetten en laten gebeuren. Als je dat zoals jullie consequent vanuit je visie blijft doen kun je hele mooie dingen bereiken die je vooraf misschien niet eens had bedacht.”

Huidig beeld van zorg is niet houdbaar
Simone Meertens, bestuurder bij zorg- en kennisorganisatie ZuidOostZorg, beaamt Plochg’s woorden. “Wij hebben gemerkt dat je samen heel veel ongebaande paden kunt betreden en ogen kunt openen, als je maar staat voor je visie.” Ze ziet daarbij dat met name gemeenten dat andere perspectief goed kunnen gebruiken. “Ondanks alle goede bedoelingen is hun opdracht in het sociaal domein gewoon te groot. Dat moet je samen oppakken. Met marktpartijen, met de burger.” Die laatste is volgens Meertens vaak nog de grote afwezige in het gesprek rondom de verandering van het systeem. “Bij Sûnenz hebben we vanaf het begin de burger letterlijk aan het stuur gezet. Samen met hen werken we aan die paradigmashift. Maar in brede zin heeft de samenleving helaas nog een beeld van zorg dat niet houdbaar is. Het idee dat ‘er wel voor je wordt gezorgd wanneer je ouder bent’ is natuurlijk prachtig, maar het geld en de mensen om dat vol te houden zijn er simpelweg niet.”

Veranderen door samen te werken
Volgens Meertens is het daarom belangrijk dat structureel het gesprek wordt gevoerd over wat iemand zelf kan, zelf kan organiseren of zelf (weer) kan leren. Met professionals én met burgers. Niet voor niets maakte zij het samen met haar collega bestuurder Anke Huizenga tot de kern van de strategie van ZuidOostZorg. “We willen de verantwoordelijkheid voor zorg en gezondheid voor een deel eigenlijk gewoon weer teruggeven aan de maatschappij”, zegt Meertens, “We hebben teveel overgenomen en geïnstitutionaliseerd, waardoor we nu met een systeem zitten dat eigenlijk valse beloftes doet. Er is maar één manier om te veranderen: samen. Met overheden, met organisaties, maar vooral samen met de burger.”

Perspectief op zorg en gezondheid veranderd door corona
Het is een wrange constatering, maar de coronapandemie heeft volgens Thomas Plochg ook een positief effect gehad op dit vlak. Volgens Plochg heeft corona bijgedragen aan het bereiken van het kantelpunt dat Dijkman benoemde. “Corona was een collectief life event. Iedereen heeft het meegemaakt, iedereen heeft er op zijn of haar eigen manier de gevolgen van ondervonden. Maar corona heeft ons vooral ook op een ruwe manier uit de droom gehaald dat de dokter het wel even fikst als je ziek bent. Dit keer had de medische wereld geen antwoord en werd pijnlijk duidelijk dat er voor de lange termijn andere keuzes gemaakt moeten worden.” Volgens Plochg betekent dat het investeren in de eigen gezondheid en vitaliteit, waar de Federatie voor Gezondheid al lang op hamert. “Waarom dat belangrijk is, dat hoeven we inmiddels niet meer uit te leggen. Hoe we dat gaan doen, dat is de volgende uitdaging.”

Positieve gezondheid: alles hangt met alles samen
Het gesprek tussen de drie verlaat inhoudelijk regelmatig het domein van zorg en gezondheid. Dat kan ook niet anders. Immers: alles heeft met alles te maken en het één kan niet los worden gezien van het ander. Positieve Gezondheid, het begrip dat door Machteld Huber werd geïntroduceerd, is voor zowel Sûnenz als voor de Federatie voor Gezondheid dan ook een belangrijke pijler. “Het huidige systeem redeneert vanuit cure en care, wat in feite een kunstmatige constructie is. Wij willen het juist hebben over heal en deal. Over het natuurlijke vermogen van mensen om te groeien, herstellen, zelf te genezen en om tegenslagen te kunnen incasseren. Doordat we zorg en gezondheid bij instituties hebben ondergebracht, zijn we bijna vergeten wat het natuurlijke vermogen van mensen op dat gebied is”, zegt Plochg. “En nu zit het systeem ons in de weg, want óf de overheid moet het organiseren, óf er moet een commercieel verdienmodel achter zitten wanneer je iets wilt veranderen.”

Naar de burger, mét de burger
Daar, op dat punt, ligt de gezamenlijke missie van de beide netwerkpartijen. Want daar waar de Federatie voor Gezondheid het netwerk en de ingangen heeft om landelijk te lobbyen voor meer financiële ruimte op het gebied van preventie, kan Sûnenz inmiddels meerdere boeken volschrijven over wat er wel en niet werkt op regionaal en lokaal niveau. “Wij willen heel graag van jullie leren”, zegt Plochg, die Sûnenz met open armen verwelkomt als lid van de Federatie voor Gezondheid. “Want jullie hebben op lokaal niveau al die beweging gemaakt die wij landelijk proberen aan te jagen. Naar de burger toe, maar vooral ook mét de burger. De Federatie voor Gezondheid bestond tot nu toe vooral uit geïnstitutionaliseerde partijen, maar we willen maar wat graag die burger en dat lokale netwerk er bij betrekken. Daar kunnen jullie ons bij helpen.”

De grotere beweging
Vice versa is de Federatie voor Gezondheid een welkome partner bij het netwerk van Sûnenz. “Onze droom is al jaren om een sneeuwbaleffect te creëren”, zegt Dijkman, “Om vanuit wat we regionaal zijn gestart ook op provinciaal en liefst op landelijk niveau het verschil te maken. Want wat we vaak zien: partijen willen wel. Maar de vraag die vaak komt is hoe dat dan in het bestuurlijke plaatje past. Daarom hebben we uiteindelijk ook gewoon de steun nodig van die partijen die nu bepalen hoe het systeem werkt. Door samen met jullie op te trekken en de krachten te bundelen kunnen we die grote beweging die we voor ons zien ook echt gaan maken.”

Samen werken aan gezondheid
Simone Meertens trekt, tot besluit van het driegesprek, de parallel met wat ze bij ZuidOostZorg bij de medewerkers heeft zien gebeuren. “We sturen bij onze professionals consequent aan op het stellen van vragen, op kritisch kijken naar ‘hoe we het altijd deden’, we nodigen ze actief uit om daar de ruimte in te pakken en helpen ze die beweging te maken. En we zien dagelijks in de praktijk terug wat het oplevert om juist in die voorkant te investeren: gedreven en betrokken professionals, hoge waarderingen van cliënten waar het de kwaliteit van zorg betreft. Diezelfde beweging kun je maken wanneer je samen werkt aan gezondheid.”

Over de schrijver
Reactie plaatsen