Reablement als preventieve aanpak

Gemeente Smallingerland, Carins, M.O.S., Sportbedrijf Drachten en Sûnenz hebben samen een project opgezet binnen de oproep Reablement als preventieve aanpak. Het doel? Een antwoord vinden op de groeiende vraag naar ondersteuning voor ouderen. 


 In Smallingerland neemt het aantal inwoners van 60 jaar en ouder toe. De afgelopen jaren zijn er in de gemeente al stappen gezet om ouderen preventief te informeren over hoe zij gezond en actief kunnen blijven. Maar vooral ook door hier een passend aanbod bij te hebben wat gericht is op bewegen, voeding en ontmoeten. Echter, niet alle inwoners van 60 jaar en ouder werden bereikt. Vooral mensen met een lagere sociaaleconomische positie blijven vaak buiten beeld. 


De oproep van ZonMw gaf ons de kans om hier samen mee aan de slag te gaan. De looptijd van het project was 12 maanden. 

Organisatie

Stuurgroep

Vertegenwoordigers aanvragende partijen.

Opdracht: monitoren voortgang van het project

Projectgroep

Bestaande uit twee opbouwwerkers, een communicatiemedewerker, drie leden van de ouderenadviesraad en een projectleider.

Opdracht: concreet invulling geven aan de acties die nodig zijn om de doelen te behalen.

Ouderenadviesraad

Vestaande uit 10 tot 14 ouderen uit de gemeente Smallingerland.

Opdracht: gevraagd en ongevraagd advies op de voortgang van het project

Wat is het doel van dit project?

We willen dat ouderen begrijpen wat er verandert in de zorg en wat dat betekent voor hun eigen situatie. Zo denken zij zelf meer na over hoe zij zelfstandig kunnen blijven en praten daarover met mensen in hun omgeving.


Ouderen weten welke mogelijkheden er zijn om zelf iets te doen voor hun gezondheid. Ook kennen zij het Wegwijzerloket van de gemeente. Daar kunnen zij terecht voor informatie en advies.

Doelstellingen

Ouderen met lage SEP bewust maken van veranderingen in zorg.

Ouderen aanmoedigen om na te denken over hun eigen gezondheid, omgeving en toekomst.

Schrijf- en communicatiestijl laten aansluiten bij de behoefte van de ouderen.

Het preventieve aanbod wat er nu is passend maken voor de doelgroep.

Uitvoering

Doelstelling: Schrijf- en communicatiestijl laten aansluiten bij de behoefte van de ouderen.
Eerste fase

De eerste stap was in gesprek gaan met ouderen: wat spreekt hen aan? Hiervoor gebruikten we vragen uit Praat vandaag over Morgen. We voerden wijkgesprekken, koffietafels en individuele gesprekken, vooral om ouderen met een lagere sociaaleconomische positie te bereiken.

Wat bleek? Veel vragen werden niet herkend, vooral door mensen met lage gezondheidsvaardigheden en anderstalige inwoners. Daarom hebben we de vragen herschreven naar B1-niveau, met hulp van een ervaringsdeskundige laaggeletterdheid.

Ook de term reablement was onbekend. We vertalen dit nu naar begrijpelijke taal, zoals:
“Zelf oefenen om dingen weer zelf te kunnen doen of blijven doen.”

De nieuwe vragen hebben we getest via interviews, huisbezoeken en groepsgesprekken. Resultaat: ze worden beter herkend en nodigen uit om erover na te denken en in gesprek te gaan.


Tweede fase

Tijdens het toetsen van de nieuwe vragen werd duidelijk dat de vragen niet voor iedere inwoner geschikt zijn om in te zetten. De informatie en bevindingen leidden tot de volgende interventies.

Kanskaart

Gesprekskaart

Laagdrempelige gesprekken

Campagne posters

Doelstelling: - Ouderen met lage SEP bewust maken van veranderingen in zorg.- Ouderen aanmoedigen om na te denken over hun eigen gezondheid, omgeving en toekomst.

Uit gesprekken met inwoners bleek steeds hetzelfde: mensen met een lage sociaal-economische positie (SEP) zijn vaak vooral bezig met de uitdagingen van vandaag. Als het dagelijks leven al veel aandacht vraagt, voelt nadenken over later soms als een stap te ver. Daarom hebben we binnen dit project bewust de focus verlegd van ‘later’ naar ‘vandaag’.

Om inwoners op een herkenbare en laagdrempelige manier te bereiken, kozen we voor een ambassadeursaanpak. Daarbij stonden voorbeeldpersonen uit de wijk centraal. Hun verhalen lieten zien hoe kleine, kostenneutrale keuzes kunnen bijdragen aan een gezonder en prettiger leven. Denk aan vaker fietsen, wandelen of gezond koken. Tijdens de testfase maakten we gebruik van fictieve personen om deze aanpak te verkennen.

Aansluiten bij landelijke ontwikkelingenTijdens het project bleven we ook landelijke ontwikkelingen volgen. Zo kwamen we in contact met MantelzorgNL, dat vanuit het ministerie van VWS werkte aan een vertaling van de campagne ‘Praat vandaag over morgen’ voor mensen met een lage SEP. Ook daar was de conclusie dat de bestaande campagne onvoldoende aansloot bij de leefwereld en taal van deze doelgroep. Sûnenz.

MantelzorgNL koos voor een aanpak waarbij de dialoog centraal staat. Gaandeweg zagen ook wij dat juist een lokale dialoogvorm goed aansluit bij de behoeften van inwoners. Daarom hebben we de samenwerking gezocht en afspraken gemaakt om als vervolg op dit project dialoogsessies te organiseren rondom het thema ‘Zorg voor jezelf, er zijn voor elkaar’. 

DialoogsessiesDeze bijeenkomsten brengen het gesprek dichter bij de wijk: herkenbaar, toegankelijk en in woorden die passen bij de mensen om wie het gaat. De eerste dialoogsessie heeft inmiddels plaatsgevonden in de naastgelegen wijk De Wiken.


Onderzoek Zorgen voor jezelf. Er zijn voor elkaar. Sûnenz heeft meegewerkt aan het onderzoek van Femke van Beek. zij deed vanuit MantelzorgNL onderzoek naar: Wat helpt om inwoners met een lage sociaaleconomische positie (SEP) te bereiken en te betrekken? De belangrijkste resultaten van het onderzoek lees je hier. 


Doelstelling: - Het preventieve aanbod wat er nu is passend maken voor de doelgroep.

Uit gesprekken met ouderen in de wijk bleek dat veel mensen met een lage sociaal-economische positie (SEP) dagelijks te maken hebben met verschillende zorgen. Denk aan financiële problemen, gezondheidsvragen, gevoelens van onveiligheid of zorgen binnen de familie. Hierdoor is er vaak weinig ruimte om bezig te zijn met preventie of een gezonde leefstijl. Eerst moet er rust en stabiliteit zijn. 

Tijdens de wijkgesprekken ontdekten we ook dat bestaande preventieve activiteiten vaak:
- Onbekend zijn;- Niet aansluiten op behoefte;- Te ver weg plaatsvinden;- Vaak te duur zijn.

Samen nieuwe ideeën ontwikkelenSamen met ouderen en betrokken organisaties zijn we op zoek gegaan naar oplossingen die beter aansluiten bij de leefwereld van inwoners. Tijdens verschillende bijeenkomsten ontstonden nieuwe ideeën om bewegen, ontmoeten en gezond leven toegankelijker te maken.

Zo worden onder andere de mogelijkheden verkend voor:- een sportpas voor de wijk, in plaats van ondersteuning op individueel niveau;- beweeglessen die worden gesponsord door lokale ondernemers;- een sociale sportschool waar bewegen en ontmoeten samenkomen.

De eerste verkenningen zijn inmiddels gestart. In het vervolgtraject in 2026 worden deze ideeën verder uitgewerkt en onderzocht.

Meer bekendheid voor de Wegwijzer Smallingerland
Uit de gesprekken kwam ook naar voren dat de Wegwijzers Smallingerland bij veel inwoners nog onbekend is. Dit loket kan mensen ondersteunen bij vragen over zorg, welzijn, inkomen en wonen. Daarom werken we samen aan het vergroten van de bekendheid en toegankelijkheid van de Wegwijzer.

Het mooie is dat dit initiatief wordt opgepakt door dezelfde organisaties die betrokken waren bij dit project. Ook het team van Sûnenz sluit hierbij aan. Zo versterken bestaande initiatieven elkaar en bouwen we samen aan betere ondersteuning voor inwoners in de wijk.

Even lekker bewegen
Om bewegen toegankelijker te maken voor inwoners in de wijk, zijn de eerste stappen inmiddels gezet. Op 20 januari 2026 is 'Even lekker bewegen!' gestart. Dit laagdrempelige beweegaanbod wordt samen met buurtbewoners ingevuld. Afhankelijk van de wensen kan het gaan om bijvoorbeeld wandelen, eenvoudige krachtoefeningen of andere vormen van bewegen.

Tijdens de wijkgesprekken werd duidelijk dat preventieve activiteiten vaak onbekend zijn, kosten met zich meebrengen of te ver weg plaatsvinden. Daarom wordt in 2026 een lokale fitnesscoach ingezet. Deze coach verzorgt gedurende een jaar gratis en toegankelijk beweegaanbod voor inwoners die hier zelf niet gemakkelijk toegang toe hebben.

Dit initiatief wordt gerealiseerd in samenwerking met Sportbedrijf Drachten en de gemeente Smallingerland. Tegelijkertijd wordt onderzocht hoe succesvolle activiteiten ook op de langere termijn kunnen blijven bestaan. Daarom zoeken de betrokken partijen naar structurele financiering om effectieve interventies te verduurzamen en blijvend beschikbaar te maken voor inwoners van de wijk.


null